Fark Etmek Yasaktır

Gündelik hayatta karşımıza çıkan, ancak çoğu zaman üzerinde durmadığımız "anlamsız" yasakları, dolaylı göndermeleri ve yönlendirmeleri derleyip topladım.. Muhakkak daha fazlası vardır, ancak şu anda aklıma gelenler bunlar..

Mesela dikkat ettim.. “How I Met Your Mother” gibi akılcı ve satirik bir dizide dahi şu meşhur gülme efektleri var.. Sinemada buna rastlayamazsınız.. Ancak komedi unsuru taşıyan herhangi bir dizide bu gülme efektini bulmak mümkün.. Oysa sinemada da espri yapıldığı anda bize yardımcı gerekebilir, ancak sinemada bu göz ardı edilir.. Dizilerde bir geri destek gibidir gülme efekti.. "Burada gülün" der bize çaktırmadan.. Gülmeyenler kendini sorgular.. "Bende bir sorun mu var..?” diye kendine sorar birey.. Sırf bu hissiyatı yaşamamak veya ayrıksı otu gibi göze batmamak için bile kişi meclislerde gülme efektiyle birlikte en kötüsünden ufak bir tebessüm eder..

Çocukluk travmalarımızdan, “sessizlik” yönlendirmesini yapan bir hemşire fotoğrafı vardır.. Hemşire o evrensel "sus" işaretini yapar işaret parmağıyla.. Ancak bunun bir yazılı uyarı değil de, hemşire fotoğrafı olmasında bir gaye vardır.. Yetişkin bireyler çoğunlukla hastane ortamında gürültü yapmamaları gerektiğini bilirler.. Ancak çocuk dediğin, ilkokul çağına da gelmemişse yazı mazı dinlemez.. Ne yaparsın, görsel araçlardan yararlanarak çocuğun dikkatini çekmeyi denersin.. Hele "sus" işaretini yapan iğne, aşı gibi çocukluk korkularının mimarı hemşire olursa gönderilen mesaj açık ve net olur..

“Çimlere basmayınız” vardır bir de.. Geçenlerde Fenerbahçe Parkı’ndaydım.. Şimdi parka gidenler bilir, belirli ağaçların altında insanların oturduğu taştan oturaklar vardır, ancak onlara erişmek için bir şekilde çimlere basmanız gerekir.. "Çimlere basmayınız" bu yüzden biraz yetersiz kalır.. Tabii ki bunu ilk ben fark etmemişim.. Neyse, gittik.. Bastık, ezdik çimleri bir güzel.. Kaldı çimlerin ezilmemesi fikrine de karşıyım.. Ezilmeli elbette çim.. Ezilsin, seneye bir daha çıkacaktır.. Bunda şüphe yoktur.. Çıkmazsa da belediye biraz iş yapmış olur, çok mu zor..? Bu ayrı bir konu, tabii.. Oturmaktan sıkıldık.. Dedik, "ne güzel, şurada uzanalım biraz".. Kendimizi börtü böceğe emanet ettik.. Ancak bir anda, huzuru bozmakla görevlendirilmiş biri geldi.. Park bekçisi diyebiliriz sanırım.. “Çimlere basmak yasak" dedi.. Ben de "buraya başka türlü nasıl gelebiliriz ki..?" dedim.. Ancak bilirsin, otoriteyi temsil edenlere sorulan bu tür sorular hep yanıtsız kalır..

Hangi parkta gördüğümü anımsamıyorum, ancak belediyenin kullandığı bir tabela daha var.. O da gerçekten tüyler ürpertici.. "İki Kişiden Fazla Yan Yana Yürümeyiniz".. Başlı başına, böyle külliyen saçmalıktır.. Hayır, beş kişi yan yana yürüyoruz misal.. Arkamızda park gibi bir ortamda gazlı bir arkadaş var.. Müsaade istediğinde "hayır, çıkana kadar beş kişi, anca beraber, kanca beraber.." diyecek değiliz.. Medeniyetle mekanikliği karıştırmamak gerek bence.. İşin en gülünç tarafı da üzerine çizik atılan kişinin hatun olmasıdır.. Belediye iki türlü yönlendirme yapmaktadır.. Birincisi parklar sevişme yeri değildir.. Gidin evinize.. İkincisi ise iki erkek ve bir dişi yan yana yürümek durumunda kalırsa hemen hatun kişiyi geri plana atın.. Zira kadın kısmı elinin hamuruyla erkeklerin yanında ne durur, ne konuşur ki..? Enteresandır..

Bir de internette bulduğum bir başka park yasağı daha var, o da evlere şenlik.. “Kuşları Park İçinde Beslemek Yasaktır”.. Şimdi öncelikle fotoğrafta da açıkça seçildiği üzere hayvanlar doğal ortamlarına benzerlik gösteren park ortamını mekan edinmişler.. Canın kuşu beslemek istedi, diyelim.. Evet, parkta olmayacak bu iş, belli.. Hemen ne yapıyoruz..? Kuşları çantamıza doldurup parkın dışına taşıyoruz.. Park girişinde çantamızdan kuşları çıkarıp yemlerini atıyoruz, bir güzel besliyoruz.. Uçup eski yerine kendileri mi giderler, yine insaflı davranıp kuşları çantaya atıp siz mi geri götürürsünüz, bu tamamen sizin vicdanınıza kalmış..

Bazı mekanlarda “Dışarıdan Yiyecek ve İçecek Getirmek Yasaktır” yazar mesela.. Asıl amacı müzik dinlemek ve dinletmek olan organizasyonlarda da bu uygulama vardır.. İşin garip tarafı bu uyarının olduğu hiçbir yerde, satılan ürünler ucuz olmaz.. Bir nevi Abdurrahman Çelebi kifayeti kazanır varlık içindeki yokluk anında satılan ürünler.. Haliyle, hazır dışarıdan bir şey getirmene de izin vermedik, bari seni bir güzel soyup soğana çevirelim de tam olsun, der gibi.. Hayır, herkes mekanda hiçbir şey sipariş etmeden oturulmayacağını bilir.. Kaldı, misal canım o muhteşem manzaralı Çengelköy Çınaraltı Çay Bahçesi’nde orada satılmayan bir yiyecek tüketmek istedi.. Param da var, zevkime de düşkünüm, aldım geldim yiyeceğimi.. Çayımı yanımda getirecek değilim.. Her şeyi bırak, soğur bir kere.. Bırak bir hevesle getirdiğim o çok güzel yiyeceği senin çayını içerek yiyeyim.. Neden olmaz ki..?

Enteresandır medeniyetin kodları.. Sandığımız gibi her zaman üzerine kafa patlatılmaz.. Severiz ama yönlendirilmeyi biz de.. Çünkü biliriz içimizde durdurulamayacak bir hayvan var, özgürlük konusunda sınır tanımaz diye korkarız.. Haklıyızdır da.. Böyle saatte 360 km hız yapan otomobiller üretiriz misal.. Ancak ne şehir içinde, ne şehir dışında belirlenmiş azami hız sınırı hiçbir zaman 360 değildir.. 360 gibi bir hıza isteseniz de ulaşamazsınız.. Düşünün, 360 km/s hız yapan bir arabanız var ve en fazla 120 yapabiliyorsunuz.. Öyleyse neden üretilir o araba..? Neden bu kadar rağbet görür..? Neden hep istenir..?

Siteler neden mahkeme kararınca kapatılır sürekli..? Başka ülkede bunun eşi benzeri yoktur.. Böyle sanal aleme küsmek gibidir bizimkisi.. Nazlı, cilveli bir eylemdir.. Çok hassasızdır.. Celalleniriz iki-üç geri zekalının yaptıklarına.. Çözüm aramaktansa “ya hep, ya hiç” deriz.. Kapat, gitsin.. Uyuz olduğumuz unsuru yok etmeye çabalamak yerine, o unsurdan başka milyon sayıda farklı unsur içeren bir siteyi kapatırız, gider.. Böyle bir tür yumruk gibidir sitenin açılış sayfasında beliren bu yazı.. "Ben buradayım" der birileri.. Öyle her istediğini yapamazsın, der.. Sanal bir varlık alanı olsa bile orası..

Oyun bahçesi gibi.. Kreş gibi medeni hayat.. Uykun olmasa bile uyutulursun.. Toksan bile beslenirsin.. Bunun adı da “düzen” olur.. "Medeniyet" olur.. Ama tüm bu sözleri söyledikten sonra yine de aklımdan bir sahne asla çıkmaz.. O da uykusu olmayan çocukların uyku saatinde “gerçekten” uyumasıdır..

Belki de “intihar etmek tehlikeli ve yasaktır..” Nedeni budur..

Estetik Kaygı

"Estetik kaygı" kavramını pek bir severim.. Estetik kaygı denilince akla güzelliği/çirkinliği betimleme konusunda duyulan tedirginlik hali gelebilir.. Aslında estetiğe dair duyulan bu kaygılanma biçimi diğer kaygılardan bir nebze farklıdır.. "Güzel" ve "çirkin" yavaş yavaş bize yedirilen estetik ölçütleri halini almıştır.. İstesek de çağımızdan, toplumumuzdan taban tabana farklı estetik anlayışına sahip olamayız gibi gelir.. Bu anlamda bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde bir şeyleri “beğeniriz” veya “beğenmeyiz”.. Ancak burada benim üzerinde durmak istediğim bu beğenilerde ne denli bilinçli olduğumuzdur..

Estetik beğeni, güzel ve çirkin konusunda estetik yargıda bulunabilme yetisidir.. Ancak estetik beğenilerin gelişiminde artık inatla tek tip beğenme biçimlerine yönlendirilmekteyiz.. Bu kolektif sapkınlık, yine modern insanın yaşama ve düşünme biçimleriyle doğrudan ilintilidir.. Küreselleşme kisvesi altında yutturulan tüm bu standartlaştırma olgusu insanlarda giderek ortak bir algılama biçimi yaratmayı hedeflemektedir.. Mesela güzellik ikonları olarak erkeklerde "Brad Pitt", kadınlarda "Angelina Jolie" tiplerinin inatla bize yedirilmeye çabalanmasını anlayamam.. Zira şahsen ben ikisini de beğenmem, ancak dikkat edin, bu kişilerin sunuluşunda bile geneli kucaklayıcı ifadeler kullanılır.. Veya inatla belirli ressamlar, belirli yazarlar, belirli oyuncular, belirli müzik grupları, belirli şairler üzerinde durulur.. Tüm bu çılgınlığın basının manipülasyonuyla sınırlı kalmaması da işin ne kadar çığırından çıktığını açıkça gösterir.. Toplum da kolektif bir şekilde bu beğenileri ulular.. "Herkes seviyorsa bir şey vardır.." savını topyekûn inkar edemem.. Bir nevi doğruluk payı vardır, ancak burada tüm mesele bunların dışındakilere yeterince paye verilmemesidir.. Neye paye vereceği konusunda kılavuz arayan, kararsız olan veya bilinçsiz olan bireyler kolaylıkla bu kolektif beğeni düzenine ayak uydurur.. Bireysel beğenilere saygı duyulduğu iddia edilse de, toplum ve çağın belirlediği güzellik/çirkinlik ölçütleri çağın insanının algısına bilinçli bir çabayla işlenir ve birey diğer beğenileri bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde dışlar.. Böyle uğrun uğrun kişinin algılayışına örülür bu kolektif beğeniler ve kişinin seçimlerinde ister istemez kayda değer bir rol oynar..

Estetik kavramı artık bütünüyle iğdiş ediliyor gibi geliyor bana.. Kolektif beğenilerin var olması değil mesele, onların dayatılması.. "Moda" kavramı gibi biraz.. Moda da tek tip yaratma gayesinin yırtıcı bir örneğidir mesela.. Moda, tam bir dayatmadır.. Şöyle düşünün, mağazalarda kafanızdaki bir giysiyi her zaman kolaylıkla bulamazsınız.. Hatta bunun için özel mekanlar bulunur.. Eğer böyle bir kıyafet istiyorsanız, ara sokaktaki bir pasajın en alt katındaki o "mekan"ı bulmak durumunda kalırsınız.. Piyasa "x", "y", "z" şunu, bunu satmaktadır.. Aşağı yukarı hepsi birbirine yakın ürünler sunar.. İnsanlar da ürün satın alırken "ben şunu istiyorum" diye değil de, "bunun farklı rengi var mı..?" şeklinde bu söz konusu dükkanları gezerler.. Bakın, bu bilinçsizce hepimizin yaptığı bir eylemdir.. Mağazaya girerken aklımızda nadiren renginden, tarzına kadar belirgin bir şey olur.. Mağazayı beğenme ölçütümüz, her zaman kendi beğenilerimiz olmayabilir bile..

Estetik kaygı taşımanıza gerek kalmaz böylece.. Reklamlarda belirli tipleri görürüz; en güzel kadını, en yakışıklı erkeği az çok tarif ederler bize reklam yapımcıları.. Biz de ona göre hayatımızda beğenilerimizi belirlemeye itiliriz.. Birileri bir filmi över, önümüze koyar, izler, toplumca severiz.. Birileri bir kitabı ve yazarını "best-seller” (hem de Türkiye’de, hem de bu şekilde raflar görürüz..!) diye önümüze koyar, okur, toplumca severiz.. Bir kere “en çok satan”ın "güzel"le bağdaştırılması yanlışlığı niye inatla yapılır ki hep..?

Güzellik yarışmaları vardır bir de.. Tıpkı moda gibi onlar da belirli bir "güzellik" anlayışının dayatılması biçimindedir.. Niye onca kadının arasından birini seçmeye çabalarsın ki..? Hadi seçtin, hadi benim adıma, benim yerime birini seçmene izin verdim.. O seçtiğin kadın neden diğerinden "daha güzel..?" ya da tüm dünyaya bu yeni kraliçeyi niye yutturmaya çalışırsın..? “Ben İsveçliyi beğendiydim” diyen bir teyzem bile gidip en sonunda seninkini hatırlasın diye mi..? Ya da hayatta kadınları değerlendirirken birinciyi kıstas alalım diye midir..?

Öyle ya, belki de derinliğe vaktimiz yoktur artık..! Sürekli bir acele içindeyiz yaşama dair.. Eğlence bile planlı, hesaplı, koşturmaca.. Hemen şunu yapayım, hemen şunu elde edeyim, şuradan buraya koşayım, zaman kalırsa döner bir de şuna zıplarım.. Oradan da şuraya..! Böyle ince ele, sık doku.. Ağırdan al.. Saatlerce zevk al.. O eskidenmiş..

Şimdi yalnızca dayatılan seçeneklerin hepsi arasından bir tanesini seçebilmeyi özgürlük sayıyoruz.. Kendi bulduklarımızla eğlenmekten, onları tanıtmaktan, onları ululamaktan korkuyoruz.. Evet “ben de çok sevdim..” deyiveriyoruz.. Böylesi bizim pozisyonumuzu sağlamlaştıracak ne de olsa.. Hem acelemiz de var..! Genelin sevdiğinden farklı sevmeyi de “aykırı” olarak görüyoruz.. O zaman da kendimizi bir şey sanıyoruz.. Ancak mesele sadece “estetik kaygı” en nihayetinde ve estetik kaygı bireysel bir deneyimdir.. Bu kaygıyı dayatmalar sayesinde ya da dayatmalara inat yaşamamaya çaba harcamak hayata biraz bilinç katardı belki, kim bilir..

Bu arada kapanışı da “Deliliğin Yükselişi” blogu yazarının paylaştığı bağlantıyla yapalım.. Filtreyi yitiren aklın nelere kadir olduğunu görmenizi isterim..

http://www.cowboybooks.com.au/html/acidtrip1.html

Kırık Ayna

Bir yazarın iki benliği vardır derdi üniversitedeki Göstergebilim eğitmenimiz.. “Sosyal benlik” (le moi social) ve “edebi benlik” (le moi littéraire)..

Bu iki benliğin örtüştüğü veya örtüşmediği birçok yazar vardır.. Ancak örtüşmesi beklenmez.. Bir başka deyişle yazan kişinin yazdıkları, yarattığı karakterler kendi hayatıyla, düşünceleriyle veya istekleriyle ilintili olmak zorunluluğu taşımaz..

Misal Honoré de Balzac çok yemek yiyen ve pejmürde yaşam biçimini seven bir kişi olmasına karşın "Kadın iyi hazırlanmış bir yemek masasıdır, yemekten önce ve sonra farklı görünür göze..” sözlerini kaleme almış bir yazardır.. Oysa kendisi gündelik hayatında bu konuda pek bir özensizdir.. Yani hem yemek, hem de kadın konusunda..

Zira yazar kimliği biraz daha kendinin dışında olabilme özgürlüğü de sunmaktadır.. Bir anlamda normalde yaşamadığın, yapmadığın, düşünmediğin her bir hadiseyi, yazarken apayrı bir biçimde yansıtabilirsin.. Ya da normalde bastırdığın, sakladığın düşünceleri, yazarken rahatlıkla ve bir çırpıda ifşa edebilirsin.. Bu iki kimliğin birbirine karıştırılmaması icap eder bu yüzden..

Burada “edebi kimliği” sosyal olmayan benlik olarak ele alırsak kişinin kendine sakladığı, sosyal yaşamında dışa vurmadığı bir benlikten söz edebiliriz.. Aslında rahatça dillendiremediği hislerini kimsenin tesiri ve baskısı olmadan söyleyebilen açılımı olan bir benlik de söz konusu olabilir..

Bu anlamda kişileri tanımak için bilhassa onlarla bire bir konuşmayı severim.. Sosyal ortamda çekinme ihtimallerini göz önünde bulundururum.. Herkesin içinde açıkça söyleyemediği, gizli bıraktığı yanları olduğunu varsayarım.. Aslında bazen sosyal benlikler yapmacık görünür bana.. Kişilerin bir tür rol oynadığını düşünürüm toplum arasına karışınca ve olabildiğince kendi olmaktan uzak davrandıklarına inanırım.. Bu nedenden ötürü diyalog geliştirme taraftarı olurum ve konuşma atmosferini olabildiğince yüz yüze ve bire bir hale getirmeye çabalarım, ki o vakit muhabbetin iki kutbu da birbirine yüzde yüz oranında odaklanabilir..

Öte yandan ben elimden geldiğince “edebi benliğimi” “sosyal benliğimle” hizalamaya çalışırım.. Tabii bu da belirli sorunları beraberinde getirir.. "Aaa, şimdi oldu mu bu dediğin..?", "Herkesin önünde söylenmez..”, “İnsanlar diğer insanlardan çekinir böyle söylersen..” gibi laflar duyarım zaman zaman bu yüzden.. Ciddiye aldığımdan değil, ancak enteresan bir konudur.. Sosyal ortamda ortamın tüm bireyleri tarafından kabul edilmiş davranış kuralları bütününe vurulan ani ve büyük bir darbe gibidir bir kişinin filtre tanımaksızın konuşması ve insanlar bundan çok korkarlar.. Bir nevi beklenmedik bir durumla nasıl baş edeceğini, bu durumu nasıl ele alacağını bilememe hissidir karşılaştıkları.. Sosyal davranış kuralları bireylerce kabul edildiğinden önceden bilinir ve herkes birbirine sözsüz biçimde böyle bir ortamda neyin beklendiğini veya beklenmediğini önceden söylemiş olur.. Ancak sosyal davranış kuralları konusunda agresif davranan bir kişiyle karşılaşmak bastırılamayanların duyulabilmesi "tehlikesini" yaşatır.. Devamlı tetikte olma durumu hissedilir.. Her an denetlenemeyecek bir durumla karşı karşıya kalma korkusu..

Bir belgeselde yavru bufalo genç kaplanlardan kaçmıyordu.. Normalde kaçma-kovalama düzenine alışmış kaplanlar bu durum karşısında ne yapacaklarını bilemiyordu.. Pençeleriyle bir darbe atıp bekliyorlardı.. Ancak yavru hala kaçmayınca kaplanlar vazgeçiyordu.. Biraz buna benzetiyorum bu durumu.. Çok gizlenen, bastırılan, denetlenen, kısıtlanan, yapılandırılan "edebi benliklerden" bir parça gördüklerinde insanların afallaması durumunu..

Ama seviyorum bu hali bazen; hani sırf ters kaçmasın, dışlanmayayım diye sosyal kurallarına uymaya özen göstersem de, bazen satır aralarında, bazen metaforik, bazen de doğrudan yollarla sosyal benlikleri zorluyorum; sonra da karşılarına geçip izliyorum kızaran, utanan ve birbirlerine bile bakamayan o mahcup yüzleri..

Enjoy The Silence

Logos..

Sözdür tam Türkçesi.. Sözcük veya kelimeyle karıştırılmamasında fayda vardır bu yüzden.. Söylenendir bir başka deyişle.. Konuşma konusudur, konuşma eyleminin kendisidir bazen..

Logos, hristiyanlıkta da kendine yer bulmuş bir sözcüktür.. Bir nevi tanrının kelamı olarak düşünülmekteydi ve o kelamı bize aktaran da peygamberlerdi.. Onlar sayesinde "söz"e ulaşırdık.. Ve söylenen söz tanrının kendisine aitti.. Bir anlamda tanrının kendisiydi..

Bu yüzden “söz” sahibi olmak, evreni kavramak, olayları anımsamak, yaşamı kolaylaştırmak, nesneleri kategorilere ayırmak ve insanlar arasındaki haberleşmeyi olabildiğince standart bir zemine getirmek gayeleriyle bağdaşıktır.. İşte bu nedenledir ki herhangi bir muhabbette "söz"ün hakimi, "söz"ü belirleyen, çoğu kez gücü de eline alır.. Konuşur, anlatır, bize dünya görüşünü yansıtır, kendi bakış açısını ve yaşama biçiminin güzelliğini dayatmak ister.. Ortama hakim olmak ister.. Bu tip kişiler genellikle sessizlikten pek bir korkar..

Sessizliği, sözün olmaması olarak algılar çoğu kez.. İletişimin salt sözle gerçekleşebileceğine inanır.. Bu yüzden devamlı olarak sessizliği bozar.. Sağır edicidir çünkü sessizlik onun için.. Denetlenmesi, sınırlaması gerekir zira.. Sessizlikte bir tedirginlik duyar.. Bilinmeyenleri vardır sessizliğin.. Bir sürü soru işareti vardır muhteviyatında, söz gibi sınırlı değildir.. O yüzden sessizlik anlarında kişi “acaba birbirimizden sıkılıyor muyuz..?”, “hayat çok mu sıkıcı..?” sorularından “beni sevmiyor mu..?” sorusuna kadar gider.. Örnek verelim hemen.. Bahsettiğim insan tipi şunu çok severek yapar mesela: dışarıda geziyorsunuz, ikiniz de böyle sırılsıklam terlemişsiniz, o yüzden asabiyetin getirdiği bir sessizlik anında size gelir ve “sıcak mı oldu ne..?" gibi anlamsız bir müdahaleyle mevcut sessizliği hakimiyeti altına almaya çalışır..

Sözün sınırlayıcılığı bazen öyle bir noktaya gelir ki, "bana beni sevdiğini söylemedin hiç" bile diyecek kıvama gelir kişi.. O ana kadar yaptığınız tüm eylemlerin farkında olsa bile sözlü halini ister onun.. Bilinen bir biçime sokulmuş halini.. "Hani tüm sevgililer birbirine der ya, sen de bana ondan de" der gibi..

Bu anlamda mevzu bahis hatun kişiyse genele garip gelecek ilişkilerim olmuştur.. Böyle resmi bir “çıkma teklifi”, “seni seviyorum”lar gerçekleşmemiştir çoğu zaman.. Bir anda sevgili olmuşuzdur, bunu sözle söylemeye gerek duymadan.. Zira şahsen elimden geldiğince trafik levhası kabilindeki yol belirleyicilerden kaçınmaya çalışmakta fayda görüyorum bu aşamalarda.. Bir kalıba, biçime sokmadan yan yana durabilen insanlar olmayı seçiyorum.. Başka kimseyle yan yana durmaktan o kadar keyif alamadığı için yan yana duran insanlardan söz ediyorum.. Adlandırmadan, zorunluluk duymadan.. Tamamen birbirini duyan, isteyen iki insandan.. İşte o vakit, sözün de, sessizliğin de yeri ve zamanı kendiliğinden zuhur ediveriyor.. O vakit kimse maske takmıyor keza..

Sessizlikte çoğu kez daha bir bilinçlidir insan.. Konuşma anında akıl garip bir şekilde yalnızca söze odaklanır.. Duyular etkinliğini azaltır.. Söz ve sözün ifadesine yönelik hummalı bir gayret olur.. O gayret sırasında deneyimlerin çoğu gözden kaçırılır.. Yaşam tamamen sözün konuşulduğu ana indirgenir.. En kötüsü de ifade ederken çok dikkatli olmanız gerekir.. Karşınızdaki sizi tanımıyorsa özellikle, tamamen sözünüz ne derse o’sunuzdur.. Başka bir kapı da bırakmaz sözleriniz.. Ve işte söz söyledikçe sizin düşünce sınırlarınız, bir konudaki genel görüşünüz, düşünceniz, inancınız salt sözün gittiği yönde algılanmaya başlar.. Somutlaştırayım.. Misal "Yaşlıların otobüslere binmesine izin verilmemeli" gibi bir önermeyle ortaya çıkarsanız ve devamında başka bir söz söylemezseniz, yaşlılarla ilgili dünya görüşünüzü, dolayısıyla insanlara, dolayısıyla hayvanlara, dolayısıyla doğaya vb.'ne yönelik görüşlerinizi bir anda söylemiş olursunuz.. Biliyorsunuz, genelde düşüncelerimiz birbirine bağlıdır.. Mesela "hayvanları sevmiyorum" diyen bir adam "insanları da sevmezsin o zaman" gibi bir karşılık alır.. Anlamsız bağdaştırmalar yapılır ve bu çılgınlığı toplumun geneli de kucaklar.. Neyse.. Ne diyorduk..? Evet, bu yaşlılarla ilgili önerme akabinde “Onların oturabileceği ve yalnızca onlara özel bir araç olmalı” lafı gelmediği sürece sürekli olarak gergin bir tedirginlik hali içinde kalırsınız.. Aslında bu da yaşlılarla ilgili tüm düşüncelerinizin onda biri falandır.. Ancak işte sınırlayarak, orada o sözü söyleyerek yaşlılarla ilgili bakış açınız konusunda dönüşü zor bir dönemece girersiniz.. Daha önce hiçbir fikrinizin olmadığı konuda söz söylediyseniz hele, bazen o söze inanmaya ve o ana kadar öyle bir çabanız olmadıysa bile sırf söylediğiniz için onu savunmaya bile başlarsınız.. Sözün en hasis yanı da budur.. Öteki tüm sözlerinizi dışarıda bırakır..

Ancak sessizlikte hayal gücü de daha çok çalışır, hayatı da bütünlüklü görme şansı bulursunuz.. Şöyle bir geriye bakın.. Kendinizi yargıladığınız zamanlar hep sessizlikle örtüşecektir.. Duyuları daha fazla kullanma, muhakeme yapabilme, bilinci öne çıkarma zamanlarıdır çünkü sessizlik zamanları..

“Söz” de, "sessizlik" de iki kişi arasındayken en belirgin biçimini alır.. Bence gerçek sevginin veya iletişimin asıl yüzü de iki kişinin sözlü/sözsüz iletişiminin başarısında saklıdır.. Bu yüzden ben sustuğumda beni dinleyenle, konuşurken beni anlayanla birlikte rahat hissediyorum kendimi.. Sözü de, sessizliği de yormayanla.. "Olmama" izin verenle.. Ki bu sayede birlikte o sessizlikte bazen daha çok söz söyleyebildiğimizi de görmedim değil..

You Are Now Entering Christiania

Yeryüzünde cenneti bulmak..

“Christiania” özgür ülkesini ilk duyduğumda bir şakadan ya da turistik amaçlı bir mekandan ibaret olduğunu düşünmüştüm.. Ancak yanılmışım..

Ansiklopedik bilgi aktarma niyetinde değilim, ancak öncelikle bir ülkeden söz ettiğimizi bilmenizi istiyorum.. Hem de bayrağı olan bir ülke.. “Christiania” adındaki "i" harflerinin üç noktasını temsil ediyor bu sarı noktalar..

Girişinde Christiania yazıyor ülkenin.. Çıkışında ise "You are now entering EU".. Bu ülkenin halkı Avrupa Birliği'ne girmemek için ayak diremiş bir halk zira.. Hippiler, işsizler, anarşistler tarafından kurulan bu ülke Danimarka hükümetinden, polisinden, askerinden ve benzeri tüm otoritelerinden tümüyle bağımsız.. Daha da güzel tarafı bu ruhun fertleri kendilerini hükümete de yasalarla kabul ettirmiş durumda..

“Christiania is the land of the settlers. It is the so far biggest opportunity to build up a society from scratch - while nevertheless still incorporating the remaining constructions.. Own electricity plant, a bath-house, a giant athletics building, where all the seekers of peace could have their grand meditation - and yoga center.. Halls where theater groups can feel at home.. Buildings for the stoners who are too paranoid and weak to participate in the race.. Yes for those who feel the beating of the pioneer heart there can be no doubt as to the purpose of Christiania.. It ıs the part of the city which has been kept secret to us - but no more..”

Düzgün/sıradan/geleneksel toplum düzeniyle başa çıkmak istemeyen insanlar ve çöp kamyonuna bile resim yapmaya kadar varan hayal gücü.. Hırsızlık, şiddet, kesici-delici aletler, silah, mühimmat ve kimyasallar yasak.. Onun dışında her konuda sınırlarınızı zorlamaya hazır bir mekan.. Danimarka otoriteleri devamlı olarak bu kadar "özgür" bir mekanın olmaması için bastırıyorlar.. Oysa ülke halkının Danimarka'ya herhangi bir zararı yok, zira normal şartlarda dış dünyayla iletişimlerini de olabildiğince kısıtlı tutuyorlar.. Otorite güç de kullanıyor işin kötü tarafı.. Ülkeye zorla giriş yapıp kafalarına göre yıkımlar yapıyor ve ani baskınlar yapıp kimyasal arıyorlar.. Ancak halk devamlı olarak polisi dışarı atmayı başarıyor..

Ayrıca otoritelerin “esrar satışının” biraz daha gizli yapılmasını istemesine karşılık olarak halkın uyuşturucuların üzerini örtmek için askeri kamuflajları kullanması da çok satirik geldi bana..

Fotoğraf, resim, müzik, dans, tiyatro halkın temel etkinlikleri.. Muhteşem cam evlere, duvar boyama çalışmalarına ve basit bir yaşam biçimine sahipler.. Üstelik ülkeye gay'lerin katılımını da teşvik ediyorlar.. Sanırım, otorite olmadan da insanların kendini yönetebileceğini kanıtlayan tek yer dünya üzerindeki.. Ülkenin ortak ve eşit bir gelir dağılımı var, en güzeli de yönetimde herkes söz hakkına sahip..

Cidden insanın insan olarak ele alındığı bir yer Christiania..

“The objective of Christiania is to create a self-governing society whereby each and every individual holds themselves responsible over the wellbeing of the entire community.. Our society is to be economically self-sustaining and, as such, our aspiration is to be steadfast in our conviction that psychological and physical destitution can be averted..”

Yılana Sarıl

Gerçekten çok enteresan bir haberle karşınızdayım.. Geçenlerde gazete okurken vakti zamanında çırılçıplak denize girmesiyle sansasyon malzemesi olan bir kızın ölümü üzerine yazanları okudum.. Sonra videosunu izledim haberin.. Polisle kız arasında geçen diyalog çok hoşuma gitti.. Dünyanın çeşitli yerlerinde insanlar herhangi bir sıkıntı yaşamadan çırılçıplak denize girerken bu kıza yapıştırılmayan yafta kalmamış meğersem..

Öncelikle diyalog:

P: Neden çırılçıplak denize giriyorsun? (Soru aslında başlı başına manasız.. Bu böyle hani aldatılan kadının 'O kızla orada ne yapıyordunuz?' sorusu gibi.. Her şey ortadayken yanıt veremez olma durumu peşler normalde ama, kız yine de polis, otorite, bir yanıt vermek gerekir, deyip vermiş yanıtını..)

K: Siz üstünüzdeki elbiseler olmadan insan değil misiniz..? Bir insanın elbiselerin çıkarması bu kadar mı sorun olur..? Siz normal düşünemiyorsunuz.. Ben özgürüm..

Aslında yanıt beni gayet tatmin etti.. Bir başkaldırı biçiminde algılamadım nedense.. Doğal bir hak olarak gördüm daha çok ve kimseyi rahatsız etmediği sürece (gerçek bir rahatsızlıktan söz ediyorum, görsel vb. değil) bu isteğini yerine getirebilir.. Artı bu başlı başına bir cesarettir.. Zaten kişi bir şeyleri göze almıştır böyle bir ülkede bunu yaparak.. Sen bir de gidip tutukluyorsun utanmadan..

Jim Morrison'ın sahneden indirilmesi geldi aklıma.. Otorite hep iş başında.. Kamu düzeninin korunması.. Çok çıplaksınız, bu kamunun düzenini bozuyor, bari bikini giyseydiniz, kamu düzeni sağlanmış olurdu.. Hakkınızda çevreyi rahatsız ettiğiniz için tutanak tutacağım.. Hayır, bir kere çevre nasıl rahatsız olur..? Rahatsız oldum, çünkü.. İşte bu kısmını merak ediyorum.. Biri bana anlatsın, bir insanın kimseye karışmadan çıplak bir şekilde denize girmesi başka bir insanı nasıl rahatsız edebilir..?

İşin en komik tarafı, halkımın yaftaları.. Halihazırda bekliyorlar böyle.. Ahlak çöküntüsüdür, alkol kötülüklerin anasıdır, babasıdır, dümdüz gidiyor elemanlar..

“Allah biz günahkar kullarını affetsin. Ölüm herkese gelecek fakat günah içinde ölmek kötü.”

“Özgürlüğü sarhoş olup nara atmak sanan çok kişi var bu ülkede. Çok üzücü. Allah akıl vermiş sana, bilinç vermiş, sen bu bilinci ve aklı yok etmeye, beynini uyuşturmaya çalışıyorsun. Nasıl bi iştir hala anlayamadım. Sigarayla uğraşacaklarına içkiyle mücadele edilmeli. Çünkü toplumsal suçların asıl sebebi içki.”

“Amaçsız, başıboş, avare yaşantının sonucu. Kendisini motive edememiş, içkilerde mutluluk arayan, yarınlardan beklentisi olmayan başıbozuk, sansasyonel kişilikler. . . Başka nasıl bir sonuç beklenirdi ki?”

“3 günlük dünya işte, neydim, ne oluyorum, ne olacağım diyene kadar alır ruhunu bedeninden. o yüzden elden geldiğince doğru ve güzel yaşanmalı. ALLAH günahlarını ve günahlarımızı affetsin. Ailesine de sabırlar versin, ne diyelim.”

Dün üzerine düşündüğümüz bir konu daha vardı.. O da şu meşhur sigara yasağıyla ilgili.. Şu ünlü tabelayı görmeyen kalmamıştır herhalde..

Şimdi burada sorumuz.. Fotoğraf olarak 62 milyonluk olanı buldum.. 62 veya 69.. Bu rakamı belirleyen kıstas nedir, onu tartışıyorduk.. Yani aslında sorduk sadece, anlam veremedik.. Hadi yuvarlayınca çok anlaşılıyor, bir organın keyfi olduğu.. Tamam 2 koy, 4 koy, 9 koy ki böyle üzerine düşünülmüş gibi görünsün.. Ancak mesela bir tane yakayım, desen ve içip bitirsen içtiğin o sigara çevreye 69 milyonluk bir zarar mı veriyor..?

Bilene sormak lazım..

Z for Zeka

Deer in headlights

A mental state of high arousal caused by anxiety, fear, panic, surprise and/or confusion, or substance abuse. A person experiencing the "deer in headlights" syndrome often shows behavioral signs reminding those of a deer subjected to a car's headlights, such as widely opened eyes and a transient lack of motor reactions.

“Özellikle, görsel medyada son dönemlerde bazı programlar var ki, bir baba olarak çocuklarımızın, gençlerimizin yarını için bir şeyi vurgulamak istiyorum, hiçbir medya patronu gençliğimizin ahlaki erozyonuna fırsat vermemeli, ona zemin hazırlamamalı. Yarın öyle bir bela olur ki bu bela onları da çarpar, onları da vurur. Onun için güçlü olmaya mecburuz.

Anneler, babalar, ‘Sadece okullarda bu işi çözerim’ diye düşünmeyin. Bizim de üzerimize düşen görevler var. Eğer son zamanlarda bazı arzu edilmeyen cinayetler, katliamlar duyuyorsak ve bunlardan dolayı üzülüyorsak, anne, baba olarak kendimizi de hesaba çekmeliyiz. ‘Acaba biz nerede yanlış, nerede hata yaptık’ bunların da üzerinde durmalıyız. 

Şunu da unutmamalıyız. Dün o dediğim tesisleri denetlemeye giderken orada maalesef gençliğimizin bir bölümünün halini gördük. Gerçekten üzüntü vericiydi. Bu şekilde sınırsız, kontrolsüz bir ahlaki erozyonun olduğu yapılanma bizi dertlendiriyor. Onun için aileye sahip çıkacağız. ‘Çoluğumuz, çocuğumuz nereye giderse, gitsin’ diyemeyiz. Kendi başına bırakılan unutmayın, ya davulcuya ya zurnacıya...”

Politik değilimdir.. Politikayla ilgilenmem.. Din gibi bir düzenleme mekanizması bir anlamda benim için.. En nihayetinde temelde insan denetimini kolaylaştırma ve eylemlerini belirlemeye çalışma düzenidir.. Sadece "olmanıza" izin vermemekle kalmaz, garip bir şekilde hayatınızı da şekillendirir.. Kartondan bir ev yapıp içinde yaşamaya çalışmak gibi gelir bana.. Bir anda yarattığın o sahte otoriteye güvenmek.. Neyse.. Konumuz bu değil.. 

“Araba farlarının önündeki geyik” metaforunu aslında söz konusu alıntıyı okuduğum anda yaşadım.. Gözlerim uzun süren karanlığın ardından "göz kamaştırıcı" bir ışıkla bir anda açıldı.. Maruz kaldım yazıya.. Tam anlamıyla bu oldu.. Öylece kalakaldım..

Aslında tek bir adamın sözü değil bu.. Bu toplumun büyük bir bölümünün bakış açısı.. Tezahürat gibi.. Amigo başlatır, tribün de söyler.. Ama ne amigo daha taraftardır, ne de taraftar ondan daha az amigo.. İşler böyle gelişir.. Biri amigo olur.. 

Bugün bir vaaz duydum.. Kimsenin dini duygularına halel getirme niyetinde değilim, ancak sadece bir şey aklıma takıldı.. Vaazda "haneye yaşı hallice olan biri girdiğinde bacaklarımızı üst üste atmışsak hemen indirmeliyiz" diyordu.. Bir tür denetim arzusu.. Düzenleme, şekil verme, "yola sokma".. Hayır, gerçekten saygı ölçütümüzün bu "bacak" olayı olduğunu kabul etsek dahi, bir insanın her daim "yaşlı" taraması yapması mümkün mü..? Düşünsenize mekana yaşlı girecek mi diye sürekli tetiktesiniz.. Hayır, insan aklı sürekli etkin olamaz bir kere.. Dalarsın, unutursun.. Gerçi ben böyle insanlar tanıyorum.. Konuşma yetkisini nereden aldığı belirsiz olan şahsın dediklerini harfi harfine yapan insanlar var.. Sürekli tetikte.. Baskı altında yaşamayı bilen, ezbere yaşayan.. Kitaba uygun..

Tekrar konumuza dönersek.. Aslında alıntımız bu haliyle çok fazlaca anlam ifade ediyor.. Ancak biraz böyle uğruna savaştığımız, çaba harcadığımız, delice kafa yorduğumuz her şeye keskin bir yanıt gibi.. Tam da buydu işte.. Örnek vaka olarak verilecek türden.. Rock müzik dinleyicisi sözünü ettiği.. Yolunu kaybedenler.. Hani ben hep derim ve tüm kalbimle isterim ya.. Sınırsızlık, derim.. Kontrolsüzlük, derim.. Ahlak değerleri yeniden değerlendirmek, derim.. Hepsini söylemiş gibi.. Sanki ben ona, o da bana yazmışız gibi garip bir içtenlikle okudum yazıyı.. "Ahlaki erozyon".. Sözcük seçimi tam anlamıyla akılda kalıcı.. İnsan zihninde sert, telaşlandırıcı ve somut bir görüntü oluşturmaya yetiyor.. Somut bir doğa olayının soyut bir imgeyi anlatmak üzere etkili biçimde kullanılması.. Bir aşınma var, diyor.. Bir yerinden kayma durumu.. Ancak benzetmenin en sakıncalı tarafı, ki ben de o açıktan gireceğim, erozyon olayında üst toprak tabakasının kayarak geriye yeni bir toprak tabakası bırakması.. Daha taze ve sabit.. Bu olayın birinci kısmı.. İkinci açık ise metaforun bir yan anlamı.. Satır arası daha çok.. Kayan üst tabaka kendisinin de sözünü ettiği ahlaki değerler.. Ancak kayan tabakanın altında kalan, yani aslında hep orada olan alt tabakadır.. Yani insanın özü.. İnsanın özgür hali.. Olması gereken hali.. Açıkça söylüyor aslında kendisi de.. Biz özgür ve kontrolsüz bireyin üstünü örten brandayız, diyor.. Tam da otoriteye yakışan bir üslupla.. 

Oysa farkında değil.. 

Aslında benim de iki metaforum var bu gidişatı betimlemek için.. Bir nevi göz önüne getirmek diyelim.. 

Domino taşları.. Kağıttan kaplan.. 

"Devre yapısı seçmeyi ertelediyse de uzun süredir saklı olan şekil ortaya çıkıyor.. Güzel değil mi..? Basit, seçkin ve sade, değil mi..? Ne garip, hazırlanmak için girilen onca zahmetten sonra bu kısa, detaylı eğlenceyi nefes kesen, şiddetli hareketine başlatmak için ufacık bir çaba ve azıcık düşünce yetiyor.. Hafif bir dokunuş, fazlası değil.. Parçalar, dizilişlerinin yol açtığı muzurluğu bizim kadar iyi anlayamıyor: bu felakete gebe; kayıtsız; yasalara uyan sürü, acımasız kaderin yarattığı dalgaya duyarsız.. En çok etkilenenler, en az anlayanlar oluyor ve anlayış yüzünü gösterdiğinde, çok geç oluyor.. Gerçekten o korkunç momentuma kapılmadan tersliğin farkına varamıyorlar.. Muhtemelen onu cesur ve nihai bir hareket, felaketi atlatmak için yapılan ve yardıma koşan son bir hamle zannediyorlar.. ....Zavallı domino taşları.. Önemsiz imparatorluğunuzu kurmak çok uzun zaman aldı.. Şimdi tarihin bir fiskesiyle yıkılıyor.."

Aslında biliyor musun.. Mevcut siyasi yapılanma da beni dertlendiriyor biraz.. Biraz..?

Tetris..

Bir de tetriste hiçbir yere sokamayacağınız bir parça gelirdi ya.. Genelde “z” şeklinde olan çok can yakardı.. Biraz oyuz biz.. Ahlaki erozyon dediğin de oyun düzeninin bozulması olsa gerek.. Böyle sığmıyoruz, değil mi bir türlü bize ayrılan yere..? Karenin, düz çubuğun verdiği o rahatlık, güven hissi yok bizim tarafımızda pek.. Hep böyle bir düşünmeye, ezberi bozmaya iten “z”leriz biz.. Olmayacak, biliyorsun.. Sen de çok iyi biliyorsun..

Biraz daha beklemen lazım.. Sabretmen aslında..

Sıradaki depremi görmek için..

Esaretin İmgelemi / Sodom’un Yüz Elli Beş Günü

“Metaphor for a missing moment

Pull me in to your perfect circle

One womb

One shame

One resolve

Liberate this will

To release us all..”

Biraz daha serbest bu kez.. Bu gece biraz bilinç akışı.. Kare kare.. Resim resim.. Durmadan.. Ne gelirse.. Esaretin sancılı şeridi.. Anılar kabaresinde küçük bir performans.. Bulanık.. Kabus..

Evet.. Önce Mordor.. Neredeydik biz..? Öncelikle Mordor.. Mordor’un kalbindeydik.. Gökyüzü hep yüklü.. Hep kötü bir şey olacak hissini veren, göğsünü sıkıştıran, gökyüzünü küçülten dağlar.. Sis, pus.. Ateş..!

Rüya.. Tüm evi dolduran kum.. Camdan içeri giren yarı karanlık ışık huzmesi ve o huzmenin yoluna girince kendini gösteren toz zerrecikleri.. Karamsar ruhum benim.. "Kal" diyorum, gidiyor.. Hep gidiyor çünkü.. Hep kaçıyor.. Ve o gider gitmez tüm ev kum doluyor.. Boğazımı tıkayana kadar..

Çocukluğumun korkulu rüyası.. Büyük şeyi yutmaya çalışan o küçük, başarısız şey.. Tüm kasları gerilen, başaramadıkça sonsuz yumuşaklık ve bitimsiz imkansızlık hissi veren hacim..

Başka bir çocukluk rüyası.. Kırmızı sonsuz ışık.. Gözlerimi kamaştırıyor.. Dağılıyor.. Saçılıyor.. Ketçap gibi..

Huzursuz uyku.. Tetikte uyku.. Yarı uyku.. Bilincin tamamen kapalı olamadığı uyku.. Konuşan yüzler.. Ölmüş, ölmemiş, bir kere gördüğün, hep yakından bildiğin türlü türlü yüz.. Sana konuşuyor.. Kulağına fısıldıyor.. Aniden uyandırıyor sesler..

Ve yeniden doğuşun hayali.. Alacakaranlıkla.. On beş metrelik hizalarda yatay gözlemlerde aklın betonu delmesi..

Belki de yere düştüğün, artık daha fazla dayanamadığını hissettiğin o meşum anda cennet bahçesinde seni ellerinden tutup "If you can't find a way, no one will.." diyerek seni son bir kez cehennemine kaldıracak gücü verebilecek bir kadın gibi..

Matrix’te yeniden doğuş gibi.. Farkındalık noktasında.. Yarı tedirgin, yarı uyanık..

Uzun süre rahimde beklemek gibi.. Ve en sonunda plasentayı yırtmak gibi..

Yağmuru hissetmek gibi.. Tenine dokunan ilk damlayla hayat bulmak gibi.. Nefes almak gibi hıçkıra hıçkıra ağlayarak..

En dibe kadar düşmek gibi.. O noktaya gelene kadar sabretmek.. Sonra.. Sonra karanlık bir gecede, uğrun uğrun kor halinde yanan yıkıntının içinden tüm gecenin karanlığını aydınlatacak bir ışıkla yenilenmiş ve hazır.. Anka kuşu gibi..

Ve işte en kötü kabusum..! Esaretin zamana yenik düşmek üzere olduğu, gecenin en karanlık olduğu o son vakitlerde gördüğüm 1408 sahnesi.. Düşünün.. Havaalanındasınız.. Eve uçmanıza saatler kalmış.. İşlemlerinizi gerçekleştirmek için masadaki görevliye yaklaşıyorsunuz.. Yüzü bir yerden tanıdık geliyor size.. Gülümsüyor.. Ama durun bir dakika.. Bu o gardiyanlardan birinin yüzü.. 

Sırtınızı dönüyorsunuz.. Etrafta esaret dostlarınız.. Belli belirsiz tanıdığınız o yüzler.. Garip ve gizil bir korkuyu yerine itmeye çabalıyorsunuz.. Güvenlik görevlisi ardında bir felaketin habercisi bir gülüşle sizi selamlıyor.. Yoksa o hapishane müdürü mü..?

Bir anda hepsini anımsıyorsunuz.. Aynı anda hepsi birden havaalanını yıkmaya başlıyorlar.. 

Ellerindeki baltalarla, sopalarla, "dipçikle".. Parkeleri söküyorlar.. Camları kırıyorlar.. Duvarları yıkıyorlar.. Kazıyorlar.. Yıkılıyor havaalanı imgesi.. Havaalanı ve özgürlüğe dair her şey ayağınızın altından kayıyor..

Sonra bir anda kendinizi o esaretin içinde buluyorsunuz yeniden.. Bağırıyorsunuz.. Sesinizi duymuyorlar.. Sizi görmüyorlar bile.. Artık yoklar..

Ve işte o anda belki de en "özgürcesi" sigarayı yakıp o koğuşu ateşe vermekti.. 

Aaahhh..!

Yeter..!