Karizmatik Film

Sizin de tahmin edebileceğiniz üzere ismini bulmakta çok zorlanmadığım bir film türü.. O yüzden bu isim hakkında herhangi bir patent iddiam olmayacak, ancak bunu da tıpkı drama, komedi, gerilim, macera, korku vs. olarak değerlendirdiğimi bilmenizi istiyorum.. Yani benim için onlar ne drama, ne komedi, ne gerilim, ne macera, ne korku.. Onlar “karizmatik film”..

Nedir “karizmatik film"..? Karizmatik film karakterlerinin çoğunlukla iş bitirici (smooth operator) olduğu, çok konuşmayıp eylem insanları olduğu, giyim kuşam açısından yenilikçi ve çığır açan nitelikte olduğu, farklı ve sıra dışı davranış biçimleriyle kendinizi isteseniz de yerlerine koyamayacağınız kişiler olan ve tabiatı itibariyle sevseniz de, sevmeseniz de, izleseniz de, izlemeseniz de "Yalnızca film festivallerini takip ederim", “Hollywood filmi izlemem", "Bağımsız film severim", "Uzak Doğu sineması aşığıyım" gibi iddialı laflar etseniz de, siz ne yaparsanız yapın sizsiz de karizmatik olacak filmlerdir.. Onların sınıfı odur.. Türü böyledir.. O kadar "havalı" olurlar..

Aklınızda belli belirsiz birtakım filmler canlanmaya başlamış olabilir.. Ancak burası benim blog sayfam ve yine doğal olarak kendi zevklerimden dem vuracağım..

Öncelik sırası vererek gitmek istiyorum.. Bu yüzden kötüden iyiye doğru gideceğim..

Domino / Tony Scott

Domino Harvey rolüyle Keira Knightley ve Ed Moseby rolüyle Mickey Rourke.. Mickey Rourke’un karizmatik olmadığı çok az film vardır zaten.. Spun’dan başlar, The Wrestler’a kadar gideriz.. Ancak bu film bana özellikle bir kadın karakterin ne kadar baştan çıkarıcı olabileceğini göstermiştir.. Keira Knightley’yi normalde beğenmem, sıska ve tekdüze bulurum, fakat bu filmdeki Keira Knightley bildiğimiz Keira Knightley değil zaten.. İşte o yüzden Domino bir “karizmatik film” benim için..

The Devil's Rejects / Rob Zombie

Zaten kendi başına “karizmatik” tabirine cuk diye oturan Rob Zombie'nin yönetmenliğini yaptığı ve gıpta ederek baktığım ve de bana hayatımda vakti zamanında önemi olan birini hatırlatan eşi Sheri Moon Zombie’nin Baby rolüyle yine baştan çıkarıcı bir kadın karakteri canlandırdığı, aynı zamanda Bill Moseley’in Rob Zombie’nin kardeşi gibi bir karakter olan Otis’i oynadığı başka bir karizmatik film.. Soğukkanlı, iş bitirici ve sıra dışı..

Bram Stoker's Dracula / Francis Ford Coppola

Gary Oldman’ın Dracula’yı canlandırdığı ve özellikle de gençliğini izlediğimiz bölümlerde şapkası, gözlüğü ve sakal-bıyık birleşimiyle son derece karizmatik göründüğü ve tabii ki içlerinden birini Monica Belluci'nin canlandırdığı Dracula’nın o tehlikeli, fakat baştan çıkarıcı (femme fatale) gelinlerinin bulunduğu bir başyapıt.. Jonathan Harker rolüyle Keanu Reeves’i afsunladıkları sahne hala gözümün önünden gitmez..

Natural Born Killers / Oliver Stone

Woody Harrelson’ın Mickey Knox, Juliette Lewis’in de Mallory Knox adlı psikopat seri katil karakterlerini canlandırdıkları başka bir karizmatik film.. Oliver Stone’da genel olarak “karizmatik film” üretme potansiyeli var.. The Doors filmi de başlı başına oldukça havalıdır.. Onu buraya eklemedim, zira o karizmayı veren doğrudan Jim Morrison'un kendi yaşamı olabilir o filmde..

Natural Born Killers'ta karakterlerimizin umarsız, iş bitirici, soğukkanlı, pasif agresif tavırlarının yanı sıra özellikle unutamadığım unsur aralarındaki psikopat aşktı.. Öyle bir aşk ki sanki başka biri aralarına giremez gibi.. Ne olursa olsun, yine birleşirler, birbirlerini bulurlar gibi.. Delice, tehlikeli derecede aşık olmak.. Ancak deli meli deyip geçmeyin, akıllı olduğuna inandığım kimsenin öyle sevebileceğini düşünmüyorum.. O kadar ileriye gitmez en azından.. Bundan eminim..

V For Vendetta / James McTeigue

Hayatıma damgasını vuran çizgi roman uyarlamalarından biridir.. Senaryo daha geniş bir izleyici kitlesine hitap etmek adına biraz seyreltilmiş de olsa, gerçek anlamda o çizgi romanın daha iyi bir uyarlamasının yapılamayacağını düşünüyorum.. Wachowski biraderlerin filme bir şekilde el attığı açık.. Onların da “karizmatik film” üretme potansiyeli var gerçekten.. Çığır açan fikirlere sahipler.. Misal V’nin kendini tanıtırken neredeyse her sözcüğünün “v” harfiyle başladığı şu monolog onların ürünüdür:

"Voila!

In view, a humble vaudevillian veteran cast vicariously as both victim and villain by the vicissitudes of fate..

This visage, no more veneer of vanity is a vestige of the vox populi, now vacant, vanished..

However, this valorous visitation of a bygone vexation stands vivified and has vowed to vanquish these venal and virulent vermin vanguarding vice and vouchsafing the violently vicious and voracious violation of volition..

The only verdict is vengeance, a vendetta held as a votive not in vain, for the value and veracity of such shall one day vindicate the vigilant and the virtuous..

Verily, this vichyssoise of verbiage veers most verbose.."

Yaşam standardından, entelektüel birikimine, giyiminden ödül/ceza muhakemesine kadar tam anlamıyla “karizmatik” bir karakter olan V ile bu film de sıralamadaki yerini almıştır..

Fight Club / David Fincher

Üzerine yorum yapmaya pek gerek yok diye düşünüyorum.. Ailecek sevdiğimiz tüm özelliklerinin yanı sıra tarzıyla da çığır açmış Tyler Durden rolünü canlandıran Brad Pitt ile “deli gözleri" (crazy eyes) sahibi Helena Bonham Carter'ın Marla Singer'ı.. Özellikle kırmızı ceketi, havalı saçları, ardından da kürkü, gözlüğü ve kısa saçlarıyla Tyler Durden “havalı” dediğimiz kategoriye girerken Marla Singer öldürücü darbe (killer blow) kabilinde sigara içişi ve deliliğe yakın tavırlarıyla yine baştan çıkaran bir kadın karakteri olarak boy gösteriyor.. Kendisini normalde beğenmem, çok da güzel bir kadın değildir, ancak Marla Singer çok güzel bir kadın.. İşte yine bu nedenlerden ötürü “karizmatik filmlerin kare ası”nda Fight Club’ı saymamak büyük bir eksiklik olur..

The Matrix Üçlemesi / Andy Wachowski - Larry Wachowski

Yine zamanının çığır açan filmlerindendir.. Gemi mürettebatındaki en önemsiz kişi bile Matrix’e adımını attığında öyle bir şekle şemaile bürünür ki.. Hayır, filmin görsel efektlerdeki başarısını, ilklerini ve bir deha ürünü olan senaryosunu bir kenara bırakın, sırf giyim kuşam ve diyalogları açısından her bir karakter başlı başına "karizmatik"tir.. Ajan Smith bile.. Ve kıyafetler.. Gerçekten yine sinemaya siyah renkli kıyafetin kötü adamlarla ilgili olmadığını ilk kez gösteren ve siyahın aslında iyi veya kötü değil de yalnızca "karizmatik" olabileceğini gözler önüne seren bir film olmuştur..

Adı bile trajik bir mitoloji karakterinin adı olan Persephone'yi canlandıran Monica Bellucci.. Bir gün bir uzaylı gelip bana “Kadın nedir, dünyalı..?" dese "Kadın Monica Bellucci'dir, gidin, onu bulun.." derdim..

Son olarak özellikle de Zion'da toplu seks (orgy) mahiyetinde özgürce, delice ve estetik biçimde filme alınan o ağır çekim dans sahnesi olaya noktayı koymuştur..

Planet Terror / Robert Rodriguez

“Karizmatik film” denince Oliver Stone, David Fincher, Wachowski biraderler bir yana, Robert Rodriguez bir yana.. Bu adamın elini attığı her filmde bu sinsi havayı yakalamak mümkün.. Planet Terror, ilk izlediğim andan itibaren gerek çekimleri, gerek karakterleri açısından “karizmatik film” tanımını yapmıştır benim yerime..

Öncelikle Wray rolüyle Freddy Rodriguez.. Sakin, bilge, iş bitirici ve karizmatik bir karakter..Ancak benim için filmin kahramanları Dr. Dakota Block rolüyle Marley Shelton ve tabii ki Cherry Darling rolüyle Rose McGowan.. Biri korkak, masum.. Diğeri cesur, vahşi.. Ancak ikisi birleşince “Evet, bundan olsun..” dedirtiyorlar insana.. Rose McGowan’ı normalde çok çekici bulmam bir Monica Bellucci kadar.. Ancak Cherry Darling bir rüya kadın.. İşte yine bu ve bunun gibi bir sürü nedenden ötürü Planet Terror ikinci sıradaki yerini almıştır..

Sin City / Robert Rodriguez – Frank Miller – Quentin Tarantino

Başladığı çatı katı sahnesinden Hartigan’ın ölümüne kadar her sahnesi, her diyalogu, her karakteri karizmatik olan, size “karizmatik film”i tanımlarken feyzaldığım başyapıt.. Siyah beyaz karikatür tarzı çekimine yer yer etkili renk numuneleri atan, yine aşkın "aşk" olduğu, karakterlerin ölümüne "havalı" olduğu yegane filmdir..

Karizmatik Marv, Dwight ve Hartigan karakterlerinin üzerine ne söylesem zaten az kalacaktır.. İmrenilesi yaratıklardır.. Bunun yanı sıra gerçekte de çok beğendiğim, Shellie rolüyle Brittany Murphy, Gail rolüyle Rosario Dawson ve normalde çok beğenmediğim, ancak filmde gerçek bir kadına dönüşen Nancy Callahan'ı canlandıran Jessica Alba filmin karakterine bire bir örtüşen oyuncular..

"Böyle fahişe mi olur..?" dedirten fahişeleri var bir de Sin City'nin.. Ve onların gözlerini kan bürüyen bir sahne var bir de.. O da hiçbir zaman gözümün önünden gitmez.. Film beni öyle etkilemiş olacak ki vakti zamanında bilgisayarım açılırken gerzek Windows açılış sesi yerine şunu:

- ... ask yourself if that corpse of a slut is worth dying for..

- Worth dying for.. Worth killing for.. Worth going to hell for.. Amen..

kapanırken de gerzek Windows kapanış sesi yerine şunu kullanıyordum:

- The fire, baby.. It'll burn us both.. There's no place in this world for our kind of fire.. My warrior woman.. My valkyrie.. You'll always be mine.. Always.. And never..

Bu arada fotoğraf arayışım sırasında "A Tribute to Fight Club" (Fight Club’a Övgü) adlı bir çalışma buldum.. Kadınların Fight Club'ı olsaydı, nasıl olurdu sizce..?

Love In The Time Of..

"Age has no reality except in the physical world.. The essence of a human being is resistant to the passage of time.. Our inner lives are eternal, which is to say that our spirits remain as youthful and vigorous as when we were in full bloom.. Think of love as a state of grace, not the means to anything, but the alpha and omega.. An end in itself.."

"Because my inside is outside

My right side's on the left side"

"Can't you understand

Oh my little girl..?"

"I discovered to my joy, that it is life, not death, that has no limits.."

1/2

- Perhaps you're forgetting, you're engaged to Muriel..

- Forgotten it..? Can a man dying of thirst forget water..? And do you know what would happen to that thirst if it were to be denied water..?

- If I understand you correctly, you sound almost indecent..

- What names you give things..!

“Gölge” kavramından yola çıkarak bugün de Sigmund Freud’un alt benlik (id), benlik (ego) ve üst benlik (superego) yapısı ile bunlarla bağlantılı olarak öteki benlik (alter ego) kavramı hakkında yazmak istiyorum..

Okurumun bu kavramların ne anlama geldiğini bildiğini düşündüğüm veya bilmiyorsa bile kendisinin araştıracağına inandığım için tek tek tanımlarını yapmadan söz konusu kavramları kullanarak anlatmak istediğim veya bana ilham veren tarafları üzerinde duracağım..

Benliğin sunumunda alt benlik ile üst benliğin devamlı bir çatışma halinde olduğunu düşündüğümüzde insan davranışları hakkında temel bir içgörü kazanmış oluyoruz.. Aslında bu kavramları kullanmasak bile içimizdeki zincirsiz hayvan ile sosyal kimliğimizin mücadelesini görmek pek zor değil benlikler olarak.. Örneğin, izleyenler anımsar, "Körlük" diye Türkçeye çevrilen “Blindness" adlı filmde geçerli toplumsal yapı (“sosyal konjonktür” ifadesini pek sevmiyorum..) yerinden oynadığında, insanların; eğitimli veya eğitimsiz; ahlaklı veya ahlaksız; zeki veya geri zekalı; birbirlerini yeme konusunda sınır tanımayacağını görmüştük.. Bu anlamda alt benliğin günümüzdeki bastırılmış hali bütünüyle, mevcut düzenin bekasına bağlı olarak üst benliğin ve dolaylı olarak benliğin denetiminde.. Üst benlik yapılmış tüm toplumsal anlaşmalarla uyumluluk göstererek “Hayır, hayvanlaşmak yok, karanlığına geri dön..” der bir anlamda alt benliğe.. Tabii ki bu denetime benlik de katılır, keza üst benliğin rolü daha bilinçsiz edimlere bağlıdır, bu yüzden tesiri daha kavidir benliğe nazaran..

Üst benlik biraz "ortak bilinç/bilinçaltı”, biraz da “toplumsal bilinç/bilinçaltı” tesirinde kaldığından birey ikisinden birini yırtsa diğerinde takılır kalır.. Toplumundan bağımsız yaşadığını, düşündüğünü iddia eden birey bile (şayet bir mağarada herkesten uzak yaşayarak bugünlere gelmediyse) bilinçsiz olarak üst benliğinde yaşadığı toplumdan büyük veya küçük izler taşır; hiç olmadı genel insan davranış biçimlerinden parçalar barındırır.. Tüm bu tesirler altındaki üst benliği tümüyle göz ardı etmek mantıklı olmaz bu yüzden.. Mantıklı olamaz daha doğrusu..

Ancak birey üst benliğini bilinçsiz düzeyden bilinçli düzeye çekebilir; eyleminde veya düşününde üst benliğin varlığını ve o varlığın oluşma nedenlerini çözmeyi denerse ve tüm bu süreçlerde bir yandan da ilkel alt benliği denetlemeye de çabalarsa.. Çabalarsa..

Ne olur, biliyor musunuz..? Ben biliyorum.. Birey nur topu gibi bir “öteki benlik” doğurur.. "Öteki benlik" benlikte ister istemez ikinci bir benliğin baş göstermesi anlamına gelir.. Bir nevi denetim altındaki “şizofren”, bir nevi “Tyler Durden”.. Kişi; ailesinin, akrabalarının, toplumun belirli kesiminin veya sizi ancak üst benliğinizle görmeye tahammül edecek herhangi bir bireyin veya bireylerin yanında olduğu gibi doğrudan benliğini (veya öteki benliğini -hangisi olacağı mühim değil, ancak “öteki” sözcüğünü cazibesi nedeniyle “benliği” olarak ele alıyorum..-) göstererek o toplumsal yapı içerisindeki yerini koruma amacıyla rol yapar.. Ben bu zamanları “istemli geçici tünel görüşü” olarak adlandırıyorum.. Temel olarak söz konusu bireyler sizi böyle istediği için onların yanında rol oynarsınız.. (İsterseniz oynamazsınız, ancak bunu yapanlara "deli" diyorlar nedense..) Böylelikle karakterinizde rol yapmayan ve gerçek sizi temsil ettiğini bildiğiniz bir karakter daha baş gösterir.. İşte onun adı “öteki benlik”tir.. Öteki benliğin doğum sancıları kesiftir, ancak bir kez doğdu mu, bir kez gelişti mi, üst benliğin tesirini olabildiğince azaltır, alt benliği biraz daha denetimsiz bırakır ve alt benliğe biraz zeka ve bilinç bahşeder.. İşte o noktada sen misin hayvana hayvan diyen.. Aklın mutfağında öyle bir yeni benlik biçimi yaratırsınız ki hem sınırlı, hem sınırsız; hem özgür, hem özgür değil.. Biliyorum, biraz korkutucu, biraz şizofrenik.. Ancak şayet aileyi, toplumu, ülkeyi, dünyayı tümüyle göz ardı eder yaşarım diye bir inancınız varsa (ki insan doğası söz konusu olduğunda bu ironik bir beklenti olur..) isterseniz şizofreni yaşamayın; izin verin, hep “öteki benlik” sizi temsil etsin..

Ha, bir de “öteki benliği” gerçekten “ötekinde” bulma zevki vardır.. Onu da yaşayan bilsin yalnızca, ben anlatmayayım..

Gölge Oyunu

“Everyone carries a shadow, and the less it is

embodied in the individual’s conscious life,

the blacker and denser it is..

At all counts, it forms an unconscious snag,

thwarting our most well-meant intentions..”

"Gölge” kavramı her insan bilincine içkin bir ilk örnek/arketiptir.. Gölge dediğimizde insan zihninde “bilinçaltında bulunan”, “bastırılmış”, “geliştirilmemiş" ve “reddedilmiş” her şeyden söz ediyoruzdur.. Kişinin kendinin farkında olabilmesi için öncelikle gölgesiyle yüzleşmesi gerekir.. Her ne kadar çoğu eylemimizin bilincinde olsak da söz konusu kendimizin, isteklerimizin, seçimlerimizin ve inançlarımızın farkında olmak olduğunda hiçbir birey kendisiyle ilgili bu “gölge” sırrını bütünüyle çözdüğünü iddia edemez olur.. Ancak kişi bilinçsiz biçimde devamlı olarak gölgesinden kaçmayı da seçebilir.. Kendiyle tanışmanın, kendini anlamanın en temel yolu gölgeyle buluşmaktır.. Gölgede; en çirkin, en yanlış, en hatalı, en başarısız, en korkak, en hayvansı, en bencil “ben” de olabilir; benim keşfedemediğim, benim yansıtmadığım ve henüz gösteremediğim tüm iyi niteliklere sahip “ben” de bulunabilir.. Burada aslolan gölgenin iyi/kötü niteliği değildir; önemli olan bilinç düzeyindeki "ben" ile gölge "ben" arasındaki tanışıklık, anlaşma ve uzlaşmadır bu anlamda..

Gölgesiyle uzlaşamadığını birinci elden gördüğüm, bir başka deyişle görecek kadar tanıdığım birkaç insan oldu hayatımda.. Devamlı olarak içine dönmekten, asıl kendiyle tanışmaktan, yüzleşmekten kaçarak, kendisini dara sokan eylemlerini görmezden gelerek veya yaptığı belirli seçimlerin içini kanattığını görmesine rağmen, aslında mevcut konumundan hiç memnun olmasa bile bir "nedenden" ötürü durduğu yerde durmayı seçmeye devam eden, bu "nedeni" hiç sorgu kefesine yatırmayan, yaşadığı sıkıntıların külfetini devamlı olarak “başkalarına” veya “şanssızlığa” mal eden ve “nedene” dair bir içgörü kazanmadığı için kısır bir döngüyle bir sonraki seçiminde ve daha sonrakinde ve ondan sonrakinde biteviye hata ağına takılıp kalan zihinler tanıdım..

Bu insanları bilirsiniz.. Etrafımızdadırlar.. Her yerde onlara rastlamak mümkündür.. Bazıları gerçekten zeki de olur.. Normalden daha zeki, daha anlayışlı ve daha incelikli.. Bu yüzden onlarla yaşanan bu “tanışma” deneyimi biraz daha üzücü olur.. O kadar zeki birinin bu çıkmaza düşmüş olmasını anlayamazsınız.. Kendinin hiç farkında olmadığını (veya çok az farkında olduğunu), bir tür gölge oyunu oynadığını ve aslında perdenin arkasında uzun süredir sakladığı başka bir benliğinin olduğunu, fakat onu gün ışığına çıkarmadığını siz bile sezersiniz, ancak o sezemez.. O, günlük hayatın acelesinde akışa kaptırmıştır kendini biraz, her şeyden sıyrılıp kendine vakit ayırmaz ve hatta çoğu kez yalnız kalmaktan ödü patlar.. Yalnızken "gölge"yle tanışma ihtimalinin farkındadır, ancak biteviye inkar eder ve baskılar gölgesini.. “Ben öyle biri değilim”, der.. Kendisi hakkında konuşulmasından hoşlanmaz.. Hatalarında kendini haklı çıkarır.. Hatta biri bana "benim hakkımda söylediklerin çok fazla geliyor" demişti, "bunları duymak beni huzursuz hissettiriyor." İşte tam da bu..! O huzursuzluk hissiyatı ipin ucunu ele veriyor.. Söylediğim sözler, gölgesini dışarı çağırıyor.. Bir ayin gibi.. Konuştuğum her dakika kendiyle ilgili öğrendikleri onu korkutuyor.. Korktuğumuz her şeye karşı davranışımızı biçimlendiren o ilkel içgüdüyle “itiyor”, “uzaklaştırıyor..” Bazen de “yanlış anlaşıldığını” düşünüyor basitçe..

Gölgeyle tanışmanın ilk adımı, kendi hayatımızın sorumluluğunu tamamen üstlenmek.. Ancak bütünüyle, bakın.. Bu oldukça önemli.. Bir anda.. Bıçak gibi keskin.. Başkalarının tasarımlarına göre hayatı idame ettirmekten vazgeçmek.. Kararsızlık anında başkalarına danışmamak.. Tüm desteği kendinde bulmak ve karar anı geldiğinde tamamen "kendi”nden feyzalmak.. En sonunda da eyleminin sonucuna katlanmak, eyleminin sonucuyla yüzleşmek.. Şayet sonuç sizin için kötü olmuşsa yeni deneyimlerde yeni seçimler yapacakken bu deneyimi ve sonuçlarını anımsamak; anımsarken de kendinin farkında olmak..

“As above, so below, as within, so without, so that the miracle of the one can be established..”

Bir sonraki adım, reddetme ve bastırma mekanizmasını durdurmak olacaktır.. Bu noktada reddetme ve bastırma dürtüsünü tetikleyen eylemlerin kaynaklarını saptamaya çalışmak gerekecektir.. Bu toplum olabilir, ahlak kuralları olabilir, ailenin yetiştirme biçimi olabilir, baba figürü olabilir, anne figürü olabilir veya çok etkilenilen bir arkadaş olabilir.. Veya çok sevilen bir kitap.. Çok büyütülen hayali bir kahraman veya çok sevilen bir senaryo.. Nedeni sayısız olabilir, ancak kişinin kendi hayatındaki bu etmenleri saptaması çok güç değildir.. Karşısında görüp de gereğinden fazla tepki gösterdiği veya içten içe kendini kötü hissetmesine neden olan sözleri, özellikleri veya olayları karşısına alabilmelidir birey.. Size söylendiğinde aşırı tepki göstermediğiniz bir sürü konu da vardır, ancak nedense bazılarından kaçmak, bazılarını ötelemek istersiniz ve bunlara karşı gereğinden fazla tepki gösterirsiniz.. Hatta o aşırı tepkinin ardından bir uyanma durumu olur içeride bir yerlerde.. “Niye bu kadar kızdım ki, niye bu kadar tepki gösterdim ki..?" gibi.. İşte o anda gölgeyle ilk köprüler atılmıştır aslında.. Ama üzerine gitmezseniz bastırma ve reddetme mekanizması derhal devreye girecektir.. Sizi tekrar “bilinçsiz” akışa sürükleyecektir büyük bir zevkle..

Son olarak toplum, aile veya arkadaşlar tarafından kabul edilip edilmemeyi akıldan çıkarmak geliyor.. Bu en ağır ve en güç süreçtir.. Gerçekten böyle derinin ete yapışması gibidir başkaları önünde oluşturulmuş tüm bu “özsaygı” değerleri, bu sosyal konum.. Başkalarıyla yan yanayken “Ben böyle biri değilim..” demek, onların tepkisinden korkmak, sahip olunan pozisyonun yerinden oynayıp yok olmasından çekinmek.. Sevilmeyeceğini, istenmeyeceğini düşünüp korkmak.. Sırf bu yüzden susmak.. Sırf bu yüzden "karanlık tarafı" gömmeye çabalamak.. İçinizde bir eylemi gerçekleştirmek, onu seçmek, istemek veya ona uygun davranmak için her türlü kanıt buluyorken sırf bu etmenlerin uğruna bu hislerin varlığını reddetmeye çabalamak..

Şu hissi kesinlikle yaşamışsınızdır.. Tam ağzınızdan bir söz çıkar.. O anda ya siz fark edersiniz, ya da karşınızdaki size fark ettirir.. Onu veya onun gözündeki konumunuzu kaybetme korkusu devreye girer ve "Hayır, öyle demek istemedim.." dersiniz.. İşte tam da öyle demek istemişsinizdir aslında.. "Gölge" öyle dedirtmiştir size..

Dürüstçe ve açıklıkla kurulan, gerçek bir iletişimde (hepimiz bunu muhakkak birileriyle yaşamışızdır) kişi güç mücadelesinden uzaklaşmayı başarabilir, kendini yavaş yavaş açar ve ötekinin kollarına bırakırsa gölgesiyle tanışmaya yaklaşabilir.. Gerçekten yanında ezilip büzülmekten korkmadığımız, yanında kendimizi rahat hissettiğimiz, güç mücadelesine girmediğimiz, bizi biz olarak kabul eden biriyle birlikteyken kurduğumuz iletişimde kendimizle ilgili söylemediklerimizi söylemeye başlarız veya o bize bizle ilgili saptamalarını söyler, biz de buna karşı koymayız.. İşte tam o anda yine uyanışın kıpırtıları olur.. Kişi eylemlerine, kişiliğine, hatalarına, başarılarına, karakterine ve yaşamına ilişkin aydınlık bir içgörü kazanmaya başlar.. Uyanır..

Daha önceden bahsettiğim gibi "denge" çok önemli bir unsurdur.. En nihayetinde bilinç ile bilinçaltı arasındaki çatışma anlarında bastırmak, reddetmek veya ötelemek yerine "dengeyi" bulmaya özen göstermek gölgeyi kucaklamak anlamına gelir.. Artık bastırmaktan vazgeçersiniz.. Artık engel olmaktan.. Ama sınırlarınızı bilirsiniz.. Uçlarda yaşamak ile bastırıp reddetmek arasındaki o dengeyi yakalarsınız.. Kendinizle tanışırsınız en sonunda..! Daha doğrusu kendinizin bugüne kadar karanlık kalmış tarafıyla.. Artık reddetmek ve bastırmak yok.. Sonucu "ideal”lerle ters düşmek olsa bile.. “İdeal” diye söz edilenlere aykırı davranmak olsa bile.. Belirlenen "ideal yaşam"ın "ideal" güzellikleriyle restleşmek olsa bile.. Bildiğiniz ve bildiğinizde sizi daha mutlu edecek bir şeye kavuşacaksınız "diğer tarafa geçince".. O da kendiniz.. Karanlık tarafınız.. Perdenin arkasındaki siz..

“Whatever one does not live, lives against one..”

Fark Etmek Yasaktır

Gündelik hayatta karşımıza çıkan, ancak çoğu zaman üzerinde durmadığımız "anlamsız" yasakları, dolaylı göndermeleri ve yönlendirmeleri derleyip topladım.. Muhakkak daha fazlası vardır, ancak şu anda aklıma gelenler bunlar..

Mesela dikkat ettim.. “How I Met Your Mother” gibi akılcı ve satirik bir dizide dahi şu meşhur gülme efektleri var.. Sinemada buna rastlayamazsınız.. Ancak komedi unsuru taşıyan herhangi bir dizide bu gülme efektini bulmak mümkün.. Oysa sinemada da espri yapıldığı anda bize yardımcı gerekebilir, ancak sinemada bu göz ardı edilir.. Dizilerde bir geri destek gibidir gülme efekti.. "Burada gülün" der bize çaktırmadan.. Gülmeyenler kendini sorgular.. "Bende bir sorun mu var..?” diye kendine sorar birey.. Sırf bu hissiyatı yaşamamak veya ayrıksı otu gibi göze batmamak için bile kişi meclislerde gülme efektiyle birlikte en kötüsünden ufak bir tebessüm eder..

Çocukluk travmalarımızdan, “sessizlik” yönlendirmesini yapan bir hemşire fotoğrafı vardır.. Hemşire o evrensel "sus" işaretini yapar işaret parmağıyla.. Ancak bunun bir yazılı uyarı değil de, hemşire fotoğrafı olmasında bir gaye vardır.. Yetişkin bireyler çoğunlukla hastane ortamında gürültü yapmamaları gerektiğini bilirler.. Ancak çocuk dediğin, ilkokul çağına da gelmemişse yazı mazı dinlemez.. Ne yaparsın, görsel araçlardan yararlanarak çocuğun dikkatini çekmeyi denersin.. Hele "sus" işaretini yapan iğne, aşı gibi çocukluk korkularının mimarı hemşire olursa gönderilen mesaj açık ve net olur..

“Çimlere basmayınız” vardır bir de.. Geçenlerde Fenerbahçe Parkı’ndaydım.. Şimdi parka gidenler bilir, belirli ağaçların altında insanların oturduğu taştan oturaklar vardır, ancak onlara erişmek için bir şekilde çimlere basmanız gerekir.. "Çimlere basmayınız" bu yüzden biraz yetersiz kalır.. Tabii ki bunu ilk ben fark etmemişim.. Neyse, gittik.. Bastık, ezdik çimleri bir güzel.. Kaldı çimlerin ezilmemesi fikrine de karşıyım.. Ezilmeli elbette çim.. Ezilsin, seneye bir daha çıkacaktır.. Bunda şüphe yoktur.. Çıkmazsa da belediye biraz iş yapmış olur, çok mu zor..? Bu ayrı bir konu, tabii.. Oturmaktan sıkıldık.. Dedik, "ne güzel, şurada uzanalım biraz".. Kendimizi börtü böceğe emanet ettik.. Ancak bir anda, huzuru bozmakla görevlendirilmiş biri geldi.. Park bekçisi diyebiliriz sanırım.. “Çimlere basmak yasak" dedi.. Ben de "buraya başka türlü nasıl gelebiliriz ki..?" dedim.. Ancak bilirsin, otoriteyi temsil edenlere sorulan bu tür sorular hep yanıtsız kalır..

Hangi parkta gördüğümü anımsamıyorum, ancak belediyenin kullandığı bir tabela daha var.. O da gerçekten tüyler ürpertici.. "İki Kişiden Fazla Yan Yana Yürümeyiniz".. Başlı başına, böyle külliyen saçmalıktır.. Hayır, beş kişi yan yana yürüyoruz misal.. Arkamızda park gibi bir ortamda gazlı bir arkadaş var.. Müsaade istediğinde "hayır, çıkana kadar beş kişi, anca beraber, kanca beraber.." diyecek değiliz.. Medeniyetle mekanikliği karıştırmamak gerek bence.. İşin en gülünç tarafı da üzerine çizik atılan kişinin hatun olmasıdır.. Belediye iki türlü yönlendirme yapmaktadır.. Birincisi parklar sevişme yeri değildir.. Gidin evinize.. İkincisi ise iki erkek ve bir dişi yan yana yürümek durumunda kalırsa hemen hatun kişiyi geri plana atın.. Zira kadın kısmı elinin hamuruyla erkeklerin yanında ne durur, ne konuşur ki..? Enteresandır..

Bir de internette bulduğum bir başka park yasağı daha var, o da evlere şenlik.. “Kuşları Park İçinde Beslemek Yasaktır”.. Şimdi öncelikle fotoğrafta da açıkça seçildiği üzere hayvanlar doğal ortamlarına benzerlik gösteren park ortamını mekan edinmişler.. Canın kuşu beslemek istedi, diyelim.. Evet, parkta olmayacak bu iş, belli.. Hemen ne yapıyoruz..? Kuşları çantamıza doldurup parkın dışına taşıyoruz.. Park girişinde çantamızdan kuşları çıkarıp yemlerini atıyoruz, bir güzel besliyoruz.. Uçup eski yerine kendileri mi giderler, yine insaflı davranıp kuşları çantaya atıp siz mi geri götürürsünüz, bu tamamen sizin vicdanınıza kalmış..

Bazı mekanlarda “Dışarıdan Yiyecek ve İçecek Getirmek Yasaktır” yazar mesela.. Asıl amacı müzik dinlemek ve dinletmek olan organizasyonlarda da bu uygulama vardır.. İşin garip tarafı bu uyarının olduğu hiçbir yerde, satılan ürünler ucuz olmaz.. Bir nevi Abdurrahman Çelebi kifayeti kazanır varlık içindeki yokluk anında satılan ürünler.. Haliyle, hazır dışarıdan bir şey getirmene de izin vermedik, bari seni bir güzel soyup soğana çevirelim de tam olsun, der gibi.. Hayır, herkes mekanda hiçbir şey sipariş etmeden oturulmayacağını bilir.. Kaldı, misal canım o muhteşem manzaralı Çengelköy Çınaraltı Çay Bahçesi’nde orada satılmayan bir yiyecek tüketmek istedi.. Param da var, zevkime de düşkünüm, aldım geldim yiyeceğimi.. Çayımı yanımda getirecek değilim.. Her şeyi bırak, soğur bir kere.. Bırak bir hevesle getirdiğim o çok güzel yiyeceği senin çayını içerek yiyeyim.. Neden olmaz ki..?

Enteresandır medeniyetin kodları.. Sandığımız gibi her zaman üzerine kafa patlatılmaz.. Severiz ama yönlendirilmeyi biz de.. Çünkü biliriz içimizde durdurulamayacak bir hayvan var, özgürlük konusunda sınır tanımaz diye korkarız.. Haklıyızdır da.. Böyle saatte 360 km hız yapan otomobiller üretiriz misal.. Ancak ne şehir içinde, ne şehir dışında belirlenmiş azami hız sınırı hiçbir zaman 360 değildir.. 360 gibi bir hıza isteseniz de ulaşamazsınız.. Düşünün, 360 km/s hız yapan bir arabanız var ve en fazla 120 yapabiliyorsunuz.. Öyleyse neden üretilir o araba..? Neden bu kadar rağbet görür..? Neden hep istenir..?

Siteler neden mahkeme kararınca kapatılır sürekli..? Başka ülkede bunun eşi benzeri yoktur.. Böyle sanal aleme küsmek gibidir bizimkisi.. Nazlı, cilveli bir eylemdir.. Çok hassasızdır.. Celalleniriz iki-üç geri zekalının yaptıklarına.. Çözüm aramaktansa “ya hep, ya hiç” deriz.. Kapat, gitsin.. Uyuz olduğumuz unsuru yok etmeye çabalamak yerine, o unsurdan başka milyon sayıda farklı unsur içeren bir siteyi kapatırız, gider.. Böyle bir tür yumruk gibidir sitenin açılış sayfasında beliren bu yazı.. "Ben buradayım" der birileri.. Öyle her istediğini yapamazsın, der.. Sanal bir varlık alanı olsa bile orası..

Oyun bahçesi gibi.. Kreş gibi medeni hayat.. Uykun olmasa bile uyutulursun.. Toksan bile beslenirsin.. Bunun adı da “düzen” olur.. "Medeniyet" olur.. Ama tüm bu sözleri söyledikten sonra yine de aklımdan bir sahne asla çıkmaz.. O da uykusu olmayan çocukların uyku saatinde “gerçekten” uyumasıdır..

Belki de “intihar etmek tehlikeli ve yasaktır..” Nedeni budur..

Estetik Kaygı

"Estetik kaygı" kavramını pek bir severim.. Estetik kaygı denilince akla güzelliği/çirkinliği betimleme konusunda duyulan tedirginlik hali gelebilir.. Aslında estetiğe dair duyulan bu kaygılanma biçimi diğer kaygılardan bir nebze farklıdır.. "Güzel" ve "çirkin" yavaş yavaş bize yedirilen estetik ölçütleri halini almıştır.. İstesek de çağımızdan, toplumumuzdan taban tabana farklı estetik anlayışına sahip olamayız gibi gelir.. Bu anlamda bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde bir şeyleri “beğeniriz” veya “beğenmeyiz”.. Ancak burada benim üzerinde durmak istediğim bu beğenilerde ne denli bilinçli olduğumuzdur..

Estetik beğeni, güzel ve çirkin konusunda estetik yargıda bulunabilme yetisidir.. Ancak estetik beğenilerin gelişiminde artık inatla tek tip beğenme biçimlerine yönlendirilmekteyiz.. Bu kolektif sapkınlık, yine modern insanın yaşama ve düşünme biçimleriyle doğrudan ilintilidir.. Küreselleşme kisvesi altında yutturulan tüm bu standartlaştırma olgusu insanlarda giderek ortak bir algılama biçimi yaratmayı hedeflemektedir.. Mesela güzellik ikonları olarak erkeklerde "Brad Pitt", kadınlarda "Angelina Jolie" tiplerinin inatla bize yedirilmeye çabalanmasını anlayamam.. Zira şahsen ben ikisini de beğenmem, ancak dikkat edin, bu kişilerin sunuluşunda bile geneli kucaklayıcı ifadeler kullanılır.. Veya inatla belirli ressamlar, belirli yazarlar, belirli oyuncular, belirli müzik grupları, belirli şairler üzerinde durulur.. Tüm bu çılgınlığın basının manipülasyonuyla sınırlı kalmaması da işin ne kadar çığırından çıktığını açıkça gösterir.. Toplum da kolektif bir şekilde bu beğenileri ulular.. "Herkes seviyorsa bir şey vardır.." savını topyekûn inkar edemem.. Bir nevi doğruluk payı vardır, ancak burada tüm mesele bunların dışındakilere yeterince paye verilmemesidir.. Neye paye vereceği konusunda kılavuz arayan, kararsız olan veya bilinçsiz olan bireyler kolaylıkla bu kolektif beğeni düzenine ayak uydurur.. Bireysel beğenilere saygı duyulduğu iddia edilse de, toplum ve çağın belirlediği güzellik/çirkinlik ölçütleri çağın insanının algısına bilinçli bir çabayla işlenir ve birey diğer beğenileri bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde dışlar.. Böyle uğrun uğrun kişinin algılayışına örülür bu kolektif beğeniler ve kişinin seçimlerinde ister istemez kayda değer bir rol oynar..

Estetik kavramı artık bütünüyle iğdiş ediliyor gibi geliyor bana.. Kolektif beğenilerin var olması değil mesele, onların dayatılması.. "Moda" kavramı gibi biraz.. Moda da tek tip yaratma gayesinin yırtıcı bir örneğidir mesela.. Moda, tam bir dayatmadır.. Şöyle düşünün, mağazalarda kafanızdaki bir giysiyi her zaman kolaylıkla bulamazsınız.. Hatta bunun için özel mekanlar bulunur.. Eğer böyle bir kıyafet istiyorsanız, ara sokaktaki bir pasajın en alt katındaki o "mekan"ı bulmak durumunda kalırsınız.. Piyasa "x", "y", "z" şunu, bunu satmaktadır.. Aşağı yukarı hepsi birbirine yakın ürünler sunar.. İnsanlar da ürün satın alırken "ben şunu istiyorum" diye değil de, "bunun farklı rengi var mı..?" şeklinde bu söz konusu dükkanları gezerler.. Bakın, bu bilinçsizce hepimizin yaptığı bir eylemdir.. Mağazaya girerken aklımızda nadiren renginden, tarzına kadar belirgin bir şey olur.. Mağazayı beğenme ölçütümüz, her zaman kendi beğenilerimiz olmayabilir bile..

Estetik kaygı taşımanıza gerek kalmaz böylece.. Reklamlarda belirli tipleri görürüz; en güzel kadını, en yakışıklı erkeği az çok tarif ederler bize reklam yapımcıları.. Biz de ona göre hayatımızda beğenilerimizi belirlemeye itiliriz.. Birileri bir filmi över, önümüze koyar, izler, toplumca severiz.. Birileri bir kitabı ve yazarını "best-seller” (hem de Türkiye’de, hem de bu şekilde raflar görürüz..!) diye önümüze koyar, okur, toplumca severiz.. Bir kere “en çok satan”ın "güzel"le bağdaştırılması yanlışlığı niye inatla yapılır ki hep..?

Güzellik yarışmaları vardır bir de.. Tıpkı moda gibi onlar da belirli bir "güzellik" anlayışının dayatılması biçimindedir.. Niye onca kadının arasından birini seçmeye çabalarsın ki..? Hadi seçtin, hadi benim adıma, benim yerime birini seçmene izin verdim.. O seçtiğin kadın neden diğerinden "daha güzel..?" ya da tüm dünyaya bu yeni kraliçeyi niye yutturmaya çalışırsın..? “Ben İsveçliyi beğendiydim” diyen bir teyzem bile gidip en sonunda seninkini hatırlasın diye mi..? Ya da hayatta kadınları değerlendirirken birinciyi kıstas alalım diye midir..?

Öyle ya, belki de derinliğe vaktimiz yoktur artık..! Sürekli bir acele içindeyiz yaşama dair.. Eğlence bile planlı, hesaplı, koşturmaca.. Hemen şunu yapayım, hemen şunu elde edeyim, şuradan buraya koşayım, zaman kalırsa döner bir de şuna zıplarım.. Oradan da şuraya..! Böyle ince ele, sık doku.. Ağırdan al.. Saatlerce zevk al.. O eskidenmiş..

Şimdi yalnızca dayatılan seçeneklerin hepsi arasından bir tanesini seçebilmeyi özgürlük sayıyoruz.. Kendi bulduklarımızla eğlenmekten, onları tanıtmaktan, onları ululamaktan korkuyoruz.. Evet “ben de çok sevdim..” deyiveriyoruz.. Böylesi bizim pozisyonumuzu sağlamlaştıracak ne de olsa.. Hem acelemiz de var..! Genelin sevdiğinden farklı sevmeyi de “aykırı” olarak görüyoruz.. O zaman da kendimizi bir şey sanıyoruz.. Ancak mesele sadece “estetik kaygı” en nihayetinde ve estetik kaygı bireysel bir deneyimdir.. Bu kaygıyı dayatmalar sayesinde ya da dayatmalara inat yaşamamaya çaba harcamak hayata biraz bilinç katardı belki, kim bilir..

Bu arada kapanışı da “Deliliğin Yükselişi” blogu yazarının paylaştığı bağlantıyla yapalım.. Filtreyi yitiren aklın nelere kadir olduğunu görmenizi isterim..

http://www.cowboybooks.com.au/html/acidtrip1.html

Bir Şey

"My reflection

Wraps and pulls me under

Healing waters to be

Bathed in Breña..

Guide me safely in

Worlds I’ve never been to

Heal me, heal me,

My dear Breña..

Vulnerable

It’s all right..

Heal me, heal me,

My dear Breña..

Show me lonely

And show me openings

To lead me closer to you,

My dear Breña..

Vulnerable

But it’s all right..

Opening to heal..

Opening to heal.."

Bir şey vardı eskiden ve o bir şey her şeydi..

Her şey vardı şimdi ve o her şeyin içinde hiç "bir" şey yoktu..

Ta ki..